Samenvatting van de studie 10 jaar bodembeheer in Brussel

Samenvatting van de studie 10 jaar bodembeheer in Brussel

Overzicht van de productieactiviteiten: werkplaatsen, opslagplaatsen en verontreinigde bodems

Vrijdag 5 december 2014 — Brussel heeft een rijk industrieel verleden. Daardoor bleven echter heel wat verontreinigde gronden achter. Het beheer van verontreinigde bodems is van levensbelang geworden: bepaalde verontreinigingen houden immers gezondheidsrisico's in, zijn schadelijk voor het milieu en remmen de economische herontwikkeling af.

In hoeverre staat de verontreiniging van de bedrijfsgronden het hergebruik ervan in de weg? Dat is de belangrijkste vraag waarop het derde nummer van het Overzicht van de productieactiviteiten een antwoord wilde vinden.

Vier administraties (Brussel Stedelijke Ontwikkeling, Leefmilieu Brussel, citydev.brussels en de Haven van Brussel) bundelden hun cijfers en ervaringen om deze vraag te beantwoorden en de balans op te maken van 10 jaar beheer van de verontreinigde bodems in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

 

Bodemverontreiniging, 10 jaar beheer

In 2004 keurde het Brussels parlement een eerste specifieke wetgevende tekst over verontreinigde bodems goed. In 2009 volgde een nieuwe ordonnantie die de belangrijkste bodembeheersinstrumenten van de eerste ordonnantie verduidelijkt en aanvult.

Sinds de tweede ordonnantie is de inventaris van de bodemtoestand het belangrijkste reglementaire instrument en is de informatie in de inventaris voor de bevolking toegankelijk onder meer via de kaart van de bodemtoestand.

Momenteel zijn 14.668 kadastrale percelen opgenomen in de inventaris van de bodemtoestand (8.692 mogelijk verontreinigde percelen, 1.858 onderzochte en in voorkomend geval behandelde percelen die mogelijk verontreinigd blijven door een aanwezige risicoactiviteit en 4.118 onderzochte en in voorkomend geval behandelde percelen zonder aanwezige risicoactiviteit). Het gaat in totaal om 2.969 ha (18 % van de gewestelijke oppervlakte).

Aan dit tempo en als het beleid niet verandert, zal het in het beste geval nog 14 jaar duren voordat alle mogelijk verontreinigde bodems (8.656 percelen, 1.381 ha) onderzocht zijn en de effectief verontreinigde behandeld.

Op die tien jaar tijd werd 459 van de 2.957 ha die in de inventaris van de bodemtoestand is opgenomen, behandeld. Leefmilieu Brussel heeft echter vastgesteld dat een terrein nooit volledig verontreinigd is. Gemiddeld is een derde (29 %) van de oppervlakte van een perceel in minder of meerdere mate verontreinigd. Als we er dus van uitgaan dat 29 % van de oppervlakte in de inventaris moet behandeld worden en we die wegingsfactor toepassen op de 1.381 ha mogelijk verontreinigde gronden, dan moet nog zo'n 400 ha behandeld worden. Het budget dat daarvoor nodig is, wordt geraamd op 288 miljoen euro.

 

Bodemtoestand en beschikbare oppervlakte voor bedrijven

Voor dit nummer van het Overzicht bepaalden we indicatoren om na te gaan of de verontreinigde bodems nieuwe bedrijfsprojecten in grote mate afremmen of niet. De resultaten zijn eerder bemoedigend.

 

Verlaten industriegebouwen

Bijna drie vierde (71 %, dat is 132.000 m²) van de oppervlakte die vóór 1997 verlaten was en dat in 2011 nog steeds was, is in 2014 niet meer verlaten.

Zijn de gebouwen die nog steeds verlaten zijn, in hoofdzaak die gebouwen waarbij de bodem verontreinigd is?

Neen. Het aandeel verontreinigde of mogelijk verontreinigde bodems komt bij de nog steeds verlaten gebouwen op 54 %. Bij de gebouwen die intussen niet langer verlaten zijn, bedraagt dit percentage 72 %. Naast bodemverontreiniging zijn er nog andere oorzaken voor de immobilisatie van gebouwen: faillissementen, gebieden die niet aangepast zijn aan bedrijven of aantrekkelijke reconversies.

 

Bedrijfsgronden

In 1997 was zo'n 358 ha grond vrij van bebouwing (in gebied waar het GBP logistieke of productieactiviteiten toelaat, buiten het spoorwegdomein). Zeven jaar later in 2004, bij de inwerkingtreding van de eerste bodemordonnantie, kwamen die reserves niet meer boven de 308 ha uit.

In 2014 blijft nog de helft over (154 ha). 41 % van de onbebouwde grondreserves is a priori niet verontreinigd. Voor de bouwrijpmaking ervan gelden er met andere woorden geen verplichtingen inzake bodembeheer. 55 % van de gronden is wel verontreinigd (of mogelijk verontreinigd). De verontreinigingen bevinden zich in diverse stadia en vergen een meer of minder intense behandeling.

Zoals te verwachten viel, bevindt het merendeel van de verontreinigde of mogelijk verontreinigde gronden zich op de oude industrieas. Verontreiniging is zeer sterk aanwezig in de gebieden voor havenactiviteiten en vervoer. Bijna alle gronden die in 1997 vrij waren, zijn verontreinigd (voormalige koolwaterstofopslagplaats, cokesfabriek, autokerkhof ...).

In de gebieden voor stedelijke industrie is 54 % van de terreinen verontreinigd of mogelijk verontreinigd. Er is minder verontreiniging dan in het havengebied. Sommige van de industriegebieden liggen dan ook verder van de voormalige industrieas af. De situatie in de ondernemingsgebieden in de stedelijke omgeving (OGSO) is vergelijkbaar.

Als we de gegevens uit 1997, 2004 en 2014 vergelijken, zien we duidelijk een andere dynamiek. In de periode 1997-2004 bevond 51 % van de nieuw gebouwde oppervlakten zich op een verontreinigde grond. In de daaropvolgende periode 2004-2014 is dit 61 %. Bodemverontreiniging staat de bouwrijpmaking van beschikbare gronden niet in de weg.

 

Tien jaar ervaring

1. Leefmilieu Brussel

De wetgeving rond verontreinigde bodems bestaat nu 10 jaar. Leefmilieu Brussel kent intussen de knelpunten. Om die weg te werken, dienen een aantal nieuwe instrumenten ingevoerd te worden.

Van alle gronden waarvoor een verkennend bodemonderzoek wordt opgelegd - wat toch niet goedkoop is - blijkt maar 13 % in die mate verontreinigd dat behandeling nodig is. Het 'milieurendement' valt relatief laag uit in verhouding tot de geleverde financiële inspanningen.

Onder meer de volgende prioritaire acties worden voorgesteld:

  • de inventaris van de bodemtoestand verder afwerken en continu bijwerken;

  • de betrouwbaarheid van de bodemkaart garanderen door ze sneller bij te werken en te vervolledigen;

  • gezien de technische en administratieve complexiteit van de wetgeving op de verontreinigde bodems, de aanvragers beter begeleiden;

  • de wetgeving op de verontreinigde bodems efficiënter maken door de technisch-administratieve procedure voor bodemonderzoek en -behandeling sterk te vereenvoudigen maar zonder aan de doelstelling ervan, met name de bescherming van het milieu en de gezondheid, te raken;

 

2. citydev.brussels en haar cel Milieu-Bodems

Tussen 2004 en 2013 was 60 % van de projectgronden van citydev.brussels in mindere of meerdere mate verontreinigd. Bijna een derde moest behandeld worden.

In dezelfde periode besteedde de instelling bijna 8,5 miljoen euro aan studiekosten en werken. Risicobeheersmaatregelen kosten gemiddeld zo'n 30 euro/m² verontreinigde grond. Achter dit gemiddelde gaan echter grote verschillen schuil. Elke verontreinigde grond is anders en vergt een aanpak afgestemd op zijn geschiedenis en de verontreinigende stoffen die er aangetroffen worden. Voor zeer verontreinigde gronden kunnen de kosten oplopen tot 400 euro/m².

Twee gevallen werden nader bestudeerd: de site Newton (Paapsemlaan) en de site Vallei van de Molenbeek. Uit de ervaringen op deze en andere sites blijkt dat met een versoepeling van de eisen voor verkennende bodemonderzoeken en bodembehandelingen, projecten die mee helpen de gewestelijke uitdagingen inzake jobcreatie en woningbouw aan te gaan, sneller ontwikkeld zouden kunnen worden.

 

3. Haven van Brussel

De Haven van Brussel beheert 14 km waterweg en 6,5 km nuttige kades in het Brussels gewest. Het Brusselse havendomein omvat 82 ha commercieel nuttige oppervlakte.

Sinds 2000 liet de Haven van Brussel meer dan 30 verkennende bodemonderzoeken uitvoeren. Die leidden tot de behandeling van meer dan 20 ha.